|
Przyroda
Dział współredagowany przez:
Agatę Kucharską
i mgr Janinę Kucharską
Zdjęcia: Marek Mikuś
 Radłów - miejscowość jak dziesiątki innych małopolskich wsi i miasteczek pozornie uśpiony i niczym nie wyróżniający się, fascynuje i urzeka w miarę poznawania go. ,,Odkrywanie" Radłowa staje się zajęciem coraz bardziej pasjonującym. Historia tej miejscowości jest prawie tak stara jak historia Polski. Z Radłowem związani są wielcy i sławni ludzie, zarówno w przeszłości jak i współcześnie. Różnorodność środowisk przyrodniczych sprzyja występowaniu rzadkich gatunków flory i fauny. Duże połacie leśne i obecność zbiorników wodnych coraz bardziej przyciągają turystów nie tylko z pobliskiego Tarnowa, ale także z Krakowa i Śląska czyniąc zwolna z tej miejscowości atrakcyjny ośrodek wypoczynkowy.
 W serwisie tym wykorzystano następujące opracowania:
Województwo małopolskie- Gminy
Wydawnictwo Promocji Powiatu Miasta i Gminy PROMO Kraków 2000 r.
W. Bujakowski- praca zbiorowa PAN
Energia geotermalna. Świat Polska Środowisko Kraków 2000 r.
R. Chliszcz- Środowiskowe Uwarunkowania Rozwoju Gminy Radłów Wynikające ze Stanu Środowiska Naturalnego- EKO-LEX. Biuro Doradztwa Analiz i Projektów. Tarnów 1997 r.
W. Serafiński- Ssaki Polski- Atlas WSiP Warszawa 1995 r.
W. Szafer, S. Kulczyński, B. Pawłowski- Rośliny Polskie-PWN Warszawa 1953 r.
D i S. Tałałajowie- Dziwy Świata Roślin. PWRiL Warszawa 1974 r.
Zeszyty szkolne- Rozpoznawanie Ptaków. Wyd. Muza. S.A. Warszawa 1997 r.
A. Zięba- Przyroda woj.. tarnowskiego.
Praca zbiorowa - Tarnów 1995 r. Fauna
Gmina Radłów to teren bogaty w różnorodną faunę. Dotychczas stwierdzono istnienie ok. 160 gatunków chronionych, głównie kręgowców, świat bezkręgowców jest mało zbadany
 Żaba dalmatyńska - żaba zwinka (Rana dalmatina) niezwykle rzadki gatunek, znany w Polsce jedynie z trzech stanowisk. Jedno z nich znajduje się w m. Niwka
Grzebiuszka ziemna - huczek (Pelobates fuscus) niewielki, jedyny bezogonowy płaz o pionowej źrenicy. Kijanki bardzo duże 10-17cm długości. Aktywna w nocy, chętnie zakopuje się w piasku, w czasie suchego lata zapada w sen letni. Występuje w m. Niwka
Rzekotka drzewna - (Hyla arboea) mała zielona żabka żyjąca na drzewach. Ubarwienie do złudzenia przypominając barwę liści powoduje, że jest trudna do zaobserwowania. Na zakończeniu palców ma buławkowate przylgi, dzięki którym doskonale przytrzymuje się liści
Ponadto:
Ropucha szara (Bufo bufo)
Ropucha zielona (Bufo viridis)
Kumak nizinny (Bombina bombina)
Żaba trawna (Rana temporaria)
Żaba moczarowa (Rana arvalis)
Traszka zwyczajna (Triturs vulgaris)
Salamandra plamista (Salamandre salamandre)
Okresowej ochronie podlegają 3 gatunki żab:
1. Żaba śmieszka (Rana ridibundo)
2. Żaba wodna (Rana esculenta)
3. Żaba jeziorkowa (Rana lessonae)
Gady chronione:
Jaszczurki:
-Jaszczurka zwinka (Lacerta agilis)
-Jaszczurka żyworodna (Lacerta vivipara)
-Padalec (Anguis fragilis) jedyna beznoga jaszczurka
Węże:
-Zaskroniec (Natrix natrix)
-Żmija zygzakowata (Vipera berus)
jedyny w Polsce gad jadowity
Na terenie gminy Radłów stwierdzono istnienie ponad 100 gatunków ptaków, w tym wiele chronionych.
Największym unikatem jest niewątpliwie derkacz (Crex crex) ptak, który znajduje się na "Europejskiej czerwonej liście zwierząt i roślin zagrożonych wyginięciem w skali światowej". Tego rzadkiego ptaka można sporadycznie spotkać na mokrych łąkach, pastwiskach i polach Woli Radłowskiej i Wał Rudy. Nocą można tam usłyszeć jego dźwięczne dr-dr-dr-dr. Pisklęta derkacza są czarne jak malowane tuszem.
W lasach Radłowa i Wał Rudy swoje stanowisko ma bocian czarny (Ciconia nigra), który w przeciwieństwie do swojego białego krewniaka trzyma się z dala od siedzib ludzkich, a gniazda buduje na wysokich drzewach. Ptak ten wybiera środowisko czyste ekologicznie, zatem jego obecność na tym terenie świadczy korzystnie o stanie gminy. Spotkać tu można także dudka (Upupa epops) barwnego ptaka o kolorowym czubku na głowie czy kilka gatunków dzięciołów oraz sporadycznie lelka (Caprimulgus europoeus). Nad wodą, w zaroślach, przy odrobinie szczęścia spotkać, można wiele ciekawych i rzadkich gatunków, np. łabędź niemy (Cygnus olor), perkozek (Tachybaptus ruficollis), kokoszka wodna (Callinula chloropus), brodziec samotny (Tringa ochropus), brodziec piskliwy (Tringa hypoleucos). W trzcinach Starorzecza Dunajca spotkać można gniazdo bączka (Ixobrychus minutus) lub samego ptaka, który zaniepokojony przybiera charakterystyczną pozycję pionową. Liczne są również mewy, rybitwy i czajki.
Niewątpliwą ozdobą Doliny Dunajca i wyrobisk pożwirowych w Niwce jest zimorodek (Alcedo atthis) . Przepięknie ubarwiony, rzadki w tych okolicach ptak, budujący gniazda wykopane w urwiskach nad brzegami rzek.
Ciekawe, choć mało znane są takie gatunki jak: piegża (Sylwia curruca), srokosz (Lanius excubiter), pełzacz leśny (Certhia familiaris), pełzacz ogrodowy (Certhia brachydactyla), potrzos (Emberiza schoeniclus) i wiele innych. Z ptaków drapieżnych spotkać tu możemy krogulca (Accipiter nisus), jastrzębia (Accipiter gentilis), myszołowa zwyczajnego (Buteo buteo) lub pustułkę (Falco tinnuculus). Nocą możemy zobaczyć wielkie oczy puszczyka (Strix aluco) lub sowy uszatej (Asio otus) . Przy odrobinie szczęścia w lasach Woli Radłowskiej i na ich obrzeżach wśród łąk i pól możemy spotkać bardzo rzadkiego lelka (Conprimulgus europaeus) .
Ssaki:
Lasy Radłowskie (uznane jako Obszar Chronionego Krajobrazu) kryją w sobie mnóstwo gatunków zwierzyny łownej m.in. Sarny, jelenie, lisy, zające, rzadziej jenoty i borsuki. Na uwagę zasługują dość liczne gatunki chronione: łasice, kuny gronostaje, krety, jeże, ryjówki. W miejscowości Siedlec i Sanoka od kilku lat zadomowiły się bobry (Castor fiber), wieczorem zaś można zauważyć szybujące sylwetki nietoperzy: nocka dużego (Myotis myotis) i gacka szarego (Plecotus austriakus). Ziemia Radłowska jest rajem dla wędkarzy, bowiem mogą łowić zarówno w Dunajcu, Kisielinie jak i w systematycznie zarybianych stawach pożwirowych.
Flora
Rosiczka okrągłolistna (Drosera rotundifolia). Roślina owadożerna.
Na jej liściach występują liczne włoski gruczołowe, wydzielające lepką ciecz o miodowym zapachu,
której krople przypominają rosę, stąd nazwa rosiczka. Zwabione tą słodką wydzieliną owady przyklejają się do niej, drażniąc włoski-czułki, które zginając się przyciskają ofiarę do blaszki liściowej. Równocześnie wydzielają się enzymy trawienne rozkładające białko (miękkie ciało owada). Aminokwasy powstałe w wyniku rozkładu białka zostają wchłonięte przez liść, stanowiąc źródło azotu dla rośliny, bowiem roślina ta rośnie na glebach ubogich w azot. Nie strawione resztki owada są zdmuchiwane przez wiatr.
Widłak torfowy (Lycopodiella inundata) - niezwykle rzadki gatunek, który w Polsce znany jest z niewielu stanowisk.
Widłak goździsty (Lycopodium clavatum). Widłaki są bardzo starą grupą roślin, ich formy zbliżone do współczesnych (o nieporównywalnie większych rozmiarach) istniały już 200 mln. lat temu. Rozwój ich jest bardzo powolny, trwa kilkanaście lat. Łatwo mogą też być zagłuszone przez inne rośliny.
Szafran spiski (Crocus scepusienisis) w miejscowości Brzeźnica ( Wola Radłowska) stanowi najdalej na północ w Polsce wysunięte stanowisko tego gatunku. Ta typowo górska roślina stanowiąca ewenement przyrodniczy w krajobrazie nizinnym jest zagrożona wyginięciem ze względu na silną antropopresję, sukcesję lasu i zanik wypasania owiec( owce wypasane na łące sprzyjają rozwojowi tej rośliny).
Storczyki piękne rośliny o ciekawej budowie kwiatów i czerwono nakrapianych liściach są ozdobą wilgotnych łąk głównie Woli Radłowskiej, Wał Rudy i Niwki.
Rosną tu następujące rzadkie gatunki:
Storczyk szerokolistny (Dactylorhiza maialis)
Storczyk plamisty (Dactylorhiza maculata)
Storczyk krwisty (Dactylorhiza incarnata)
Kosaciec syberyjski (Iris sibirica) o ciemno fioletowo niebieskich kwiatach, coraz rzadziej spotykany w Polsce. Roślina prawie wyłącznie przywiązana do łąk trzęślicowatych. W naszej gminie spotykany na mokrych łąkach Wał-Rudy i Woli Radłowskiej.
Rośliny wodne to przede wszystkim wyjątkowo malowniczy zespół lilii wodnych na jeziorze Nieprawie w miejscowości Zabawa. Można tu spotkać grążela żółtego(Nuphar luteum) lub grzybienia białego (Nymphea alba). Do niedawna na wodach tego jeziora można było spotkać niewielkie rozetki bardzo rzadkiej rośliny o nazwie kotewka orzech wodny (Trapa natans). Ta jednoroczna roślina ma niepozorne białe kwiaty, których szypułki o zapyleniu zginają się, zanurzając kwiaty pod wodą, gdzie dojrzewają ich owoce. Zawierają one dużo skrobi, dlatego od najdawniejszych czasów zbierano je jako pokarm. W przeszłości w Polsce roślina ta występowała obficie, a jej owoce były sprzedawane na targu. Obecnie w naszym kraju występuje bardzo rzadko.W Indiach, gdzie jest rośliną pospolitą, spożywa się je w stanie surowym, po ugotowaniu lub z otrzymanej mąki wypieka placki i chleb. Jest szczególnie cenna w okresie głodu i stanowi często jedyne pożywienie ubogiej ludności.
Na Cejloni i w Japonii jest rośliną uprawianą w specjalnych zbiornikach wodnych. Nazwa ,,Kotewka" pochodzi od kształtu owocu zaopatrzonego w cztery bardzo twarde kolce, które niczym kotwica przytwierdzają się do mulistego dna i tam kiełkują. W czasach starożytnych owoców kotewki uzywano do zatrzymywania ataków konnicy, rozrzucano je bowiem po drodze, gdzie skutecznie kaleczyły końskie kopyta, stąd francuska nazwa "chausse trape" czyli drogowa pułapka.
Opowieści o zwierzętach
Raz przechodząc Pan Jezus obok kosiarzy życzył im szczęścia; ale ci z lekkomyślności i zuchwalstwa nie oglądali się nawet i nie odpowiedzieli na boskie słowa. "Kiej się wam tak spieszy, to więc nie będziecie kosić"- rzekł P. Jezus przemieniając ich w bociany. Stąd powiedzenie "wojtki kosy klepią", a dzieci przedrzeźniając się z nimi wołają:
Klekle, wojtuś klekle:
Twoja matka w piekle
Gotuje ci kluski
Na stery garnuski
Postawiła pod progiem,
Zamisała ozogiem
Zryj-ze wojtuś, zryj.
Opowieść o raku
Rak jest przedmiotem wzgardy wśród zwierząt, skutkiem swego lekkomyślnego postępku.
Kiedy Pan Bóg rozdzielił dary pomiędzy zwierzęta, rak tylko sam jeden nie zgłosił się z żadną prośbą do swego stwórcy.
A gdy się go Bóg zapytał czego sobie życzy, odpowiedział:" jak ta chces Panie Boże, to mi ta dej ocy gdzie w tyle". Bóg uczynił zadość życzeniom raka i od tej chwili rak tylko tyłem chodzi.
Opowieści o zającu
Pewnego razu uskarżał się zając przed Panem Bogiem na swą trwożliwość: "Jak to, Panie to ja zawdy mam się wszyćkich bać?" , a Bóg mu odpowiedział: "są i tacy co się ciebie obawiają; leć wedle stawu". Poleciał zając nad staw i ucieszył się niezmiernie, bo jaka ino żaba na brzegu, to każda ze strachu skoczyła do wody. I dopiero przekonał się , że i onego inksze stworzenia się boją.
Opowieść o drzewach
Aby drzewa dobrze rodziły, należy je po wieczerzy w wilię Bożego Narodzenia" związać". Kilku chłopaków uzbrojonych w pałki staje pod drzewem
- będzie rodziła - krzyczą jedni
- nie będzie rodziła - odpowiadają drudzy
- trza ją uciąć
- nie trza jej uciąć
(podczas tego uderzają pałkami w drzewo).
"Kiej będzie rodziła, to ją trza związać"- mówiąc to opasują drzewo powrósłem.
|
Przyroda 
